De vliegende vleermuis en de reuzeninktvis

SH2-129: De Vliegende-Vleermuis-Nevel

Gelegen in het noordelijke sterrenbeeld Cepheus is SH2-129 (bijgenaamd de "Vliegende-Vleermuis-Nevel") een wolk van geïoniseerde waterstof op ongeveer 1.300 lichtjaar afstand. Dit uitgestrekte hemellichaam spreidt zijn roodachtige slierten over 2,3 graden aan de hemel uit, meerdere malen de schijnbare grootte van de volle maan.

Zijn gloed komt voornamelijk van waterstofatomen die geëxciteerd worden door ultraviolette straling van omringende sterren, waardoor de karmozijnrode tint ontstaat die karakteristiek is voor stervorming gebieden. Zijn kenmerkende morfologie geeft het een zeer uitgesproken boogvormig uiterlijk, dat inderdaad doet denken aan een vleermuis met uitgespreide vleugels.

OU4: Een buitengewone amateurontdekking

Het verhaal neemt een opmerkelijke wending met de toevallige ontdekking van een tweede nevel die genesteld ligt in SH2-129. In juni 2011 ontdekte de Franse astrofotograaf Nicolas Outters deze structuur, die hij de "Reuzeninktvis-Nevel" noemde. Het bijzondere aan OU4 is dat het onzichtbaar blijft zonder een specifiek OIII-filter, dat de emissielijn van dubbel geïoniseerde zuurstof rond 500 nanometer isoleert. Deze techniek onthulde deze blauwachtige geest.

Afmetingen en aard van OU4

De afmetingen van OU4 zijn verbijsterend: met zijn 50 lichtjaar uitbreiding en een graad hoekgrootte overtreft het alle bekende planetaire nevels in grootte en beslaat het aan de hemel tweemaal de maandiameter. Verder weg dan SH2-129 ligt het op ongeveer 2.300 lichtjaar afstand, waardoor een puur toevallige uitlijning tussen deze twee structuren ontstaat.

Zijn bipolaire morfologie intrigeert astronomen. Bij deze objecten wordt het gas dat door een stervende ster wordt uitgestoten vaak verstoord door nabije stellaire begeleiders, waardoor asymmetrische in plaats van sferische vormen ontstaan. Onderzoekers geloven dat OU4 een stroom van materiaal vertegenwoordigt die ongeveer 90.000 jaar geleden werd aangedreven door HR 8119, een systeem van drie massieve, zeer hete sterren die in de kern van de nevel zijn ontdekt.

Een fotografische uitdaging

Het vastleggen van dit stellaire duo vertegenwoordigt een ware technische prestatie. De extreme zwakte van deze structuren vereist tientallen uren lichtverzameling, soms verspreid over meerdere observatienachten. De uiteindelijke beelden combineren doorgaans gegevens van twee complementaire filters: één vangt de rode waterstof van SH2-129 op, de andere de blauwgroene zuurstof van OU4, waardoor deze opvallende composities ontstaan waarin de kosmische inktvis lijkt te zweven in een karmozijnrode oceaan.