De Helixnevel

Een enorm oog, met een blauwe iris omrand door rood, dat vanuit de diepte van de hemel naar de aarde lijkt te staren: de Helixnevel kreeg al snel de bijnaam "Oog van God". Hij staat in het sterrenbeeld Waterman, op ongeveer 650 lichtjaar, en is daarmee een van de dichtstbijzijnde planetaire nevels. Ontdekt door de Duitse astronoom Karl Ludwig Harding, waarschijnlijk vóór 1824, beslaat hij aan de hemel een oppervlak bijna zo groot als de volle maan, maar hij is veel te zwak om met het blote oog te zien.

Een planetaire nevel heeft niets met planeten te maken: de naam komt van het kleine schijfje dat deze objecten in de telescopen van de 18e eeuw vertoonden. In werkelijkheid is het het levenseinde van een ster zoals de zon. Toen de brandstof op was, blies de ster haar buitenste lagen de ruimte in en hield alleen haar kern over, een witte dwerg die minder dan drie keer zo groot is als de aarde, maar meer dan twintig keer heter dan het oppervlak van de zon. Haar ultraviolette straling laat het uitgestoten gas oplichten, dat zich nu over ongeveer 2,5 lichtjaar uitstrekt. Op basis van de uitdijingssnelheid, zo'n dertig kilometer per seconde, is de nevel ongeveer tienduizend jaar oud. Dit lot wacht ook onze eigen zon over enkele miljarden jaren.

De kleuren vertellen het verhaal van deze structuur. In het midden komt het blauw van geïoniseerde zuurstof, die alleen vlak bij de ster oplicht, waar de straling het sterkst is. Verder naar buiten tekent het rood van waterstof de buitenste ringen, en daarbuiten strekken zich zwakkere lussen uit van eerder uitgestoten materie. Langs de binnenste ring herbergt de Helix ook zo'n 40.000 "komeetachtige knopen": bolletjes van dicht gas, elk zo groot als ons zonnestelsel, met een staart die van de ster af wijst. Het was de eerste planetaire nevel waarin ze werden ontdekt.

Dit beeld telt 25 u 50 min over zes nachten in oktober 2026, vanuit Nevada. Met een declinatie van bijna -21° blijft de Helix laag voor waarnemers op het noordelijk halfrond: vanaf de sterrenwacht komt hij niet hoger dan 33°, en vanuit België amper 18°. Vijf nachten smalband in waterstof en zuurstof werden gebruikt voor de nevel, één nacht kleur voor de sterren. Het resultaat is een zogenaamd HOO-beeld, waarin rood van waterstof komt en blauw van zuurstof, met sterren in natuurlijke kleuren.