De Kosmische Vleermuis

Een vleermuis met gespreide vleugels, bevroren in het donker. De vorm springt meteen in het oog, maar wat u ziet is geen gloed: het is een afwezigheid. LDN 43 is een donkere nevel, een wolk van gas en stof die zo koud en zo dicht is dat ze helemaal niet straalt. Ze blokkeert het licht van de sterren erachter, en het gat dat ze in de hemel snijdt tekent het dier.

In het midden van de vleermuis verraden twee kleine gouden vlekken wat zich binnenin afspeelt. De grootste wordt verlicht door RNO 91, een protoster: een ster die nog in wording is, begraven in haar cocon, en die geen enkele telescoop rechtstreeks ziet. Ze smelt nog geen waterstof samen en straalt enkel door haar eigen samentrekking. Haar licht ontsnapt via de holte die ze heeft uitgeblazen, en wat we zien oplichten zijn de wanden van die holte, in tweeën gesneden door de rand van haar stofschijf. De kleinere vlek ernaast hoort bij RNO 90, een iets oudere ster van 2 tot 6 miljoen jaar, al uit haar cocon en omringd door een schijf waarin misschien planeten ontstaan.

Maar het interessantste object in deze wolk is datgene wat geen enkele foto ooit zal tonen. Tussen de twee sterren schuilt een sterloze kern: het dichtste en koudste gebied van de wolk, volledig onzichtbaar in zichtbaar licht, alleen waarneembaar met telescopen die in het submillimeterbereik kijken, ver voorbij het rood. Haar massa ligt boven de drempel waarop de zwaartekracht het van al de rest wint: ze stort waarschijnlijk in elkaar, en toch is er nog geen ster geboren. Dit ene beeld bevat dus de drie leeftijden van een sterrengeboorte: de kern die nog niet begonnen is, de begraven protoster, en de jonge ster die al vrij is.

Nog iets over de afstand, want die verdient wat aandacht. De meeste beelden van dit object vermelden 1.400 lichtjaar. Metingen van de Gaia-satelliet en het gepubliceerde onderzoek naar deze wolk geven eerder 400 lichtjaar, binnen het Ophiuchus-complex. Dat verschil is geen detail: het deelt de werkelijke grootte van de vleermuis door drie, waardoor ze enkele lichtjaren breed is en geen twaalf. Onderaan in het beeld is die kleine langgerekte veeg naast een oranje ster tenslotte een sterrenstelsel, LEDA 3868080, op 360 miljoen lichtjaar. Ongeveer 900.000 keer verder weg dan de wolk in het midden van het beeld.