Dolfijnhoofdnevel

In het sterrenbeeld Grote Hond, op zo'n 4.500 lichtjaar, zet een reusachtige bel zich in stilte uit in de ruimte. Ze kreeg de bijnaam Dolfijnenkop (Sh2-308), en ze is het werk van één enkele ster, een van de zeldzaamste en gewelddadigste van ons sterrenstelsel.

In het centrum waakt EZ Canis Majoris, een Wolf-Rayet-ster: een kolossale ster vlak bij haar einde. Zo'n 70.000 jaar geleden begon ze haar buitenste lagen af te stoten, en ze blaast nu een wind zo snel, bijna 1.700 kilometer per seconde, dat hij de eerder vrijgekomen materie voor zich uit veegt en opblaast tot een bel van 60 lichtjaar breed, iets groter dan de volle maan aan de hemel. Deze schil licht vooral op in het licht van zuurstof, wat haar de blauwgroene tint en de dolfijnvorm geeft.

Ze heeft ook een zeldzaamheid op haar naam: ze is een van slechts twee bellen van dit type waarvan bekend is dat ze röntgenstraling uitzenden, samen met de Halve Maannevel. Wat de ster betreft, haar lot ligt vast: ze zal eindigen als een supernova, op de schaal van de astronomische tijd.

Maar de dolfijn is niet alleen in het veld. Vlak naast de bel strekt zich Sh2-303 uit, een uitgestrekte waterstofwolk waarvan de gloeiende filamenten aan een koraalrif doen denken. De nabijheid is geen toeval: ook deze wolk wordt deels aangestoken door de straling van EZ Canis Majoris, dezelfde ster die de Dolfijnenkop blies. Waar de bel gloeit in blauwgroene zuurstof, vlamt het rif op in het rood van waterstof.

Het veld herbergt nog twee planetaire nevels, die schillen van gas uitgeademd door veel bescheidener sterren aan het einde van hun leven. De grootste, MPA J0656-2356, tekent een brede, vage ring van bijna 170 boogseconden, tegen de onderrand van de bel. De tweede, PK233-10.1, is minuscuul: een klein blauwgroen schijfje dat men voor een ster zou houden, ware het niet voor zijn kleur en de ster die men er doorheen ziet schemeren.

Het geheel is zo zwak dat er speciale filters en lange belichtingen nodig waren om het aan de Texaanse hemel te ontrukken, in twee samengestelde panelen. De AstroBin-knop, onder de afbeelding, laat je het veld op volle resolutie verkennen.